Nhà hát Nghệ thuật Cung đình Huê
  

Gặp hai Nghệ Nhân cuối cùng trong đôi nhạc Triều Nguyễn

Mân mê tấm ảnh ghi lại một buổi diễn của đội nhạc triều nguyễn được chụp trước khi vua bảo Đại thoái vị ít lâu, Lữ Hữu Cử, hiện ở tại 322 Tăng Bạt Hổ (Thành phố Huế) nhớ lại một thời vàng son, tuổi trẻ của mình khi được phục vụ trong đội nhạc của cung đình Huế. Ông cho biết: Bấy giờ đội nhạc Hòa Thanh trong cung đình (còn gọi là tiểu nhạc) gồm 10 người chơi nhạc cự phách. Nay phần lớn họ đã mất, chỉ còn hai anh em: cụ Lữ Hữu Cử 86 tuổi và người anh Lữ Hữu Thi nay cũng đã 92 tuổi.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống đàn ca, sự say mê với nghề như thấm vào máu thịt của từng người. Khác với người anh đứng tên trong đội nhạc Hòa Thanh từ rất sớm, cụ Cử đến với đội nhạc  như một cơ duyên. Năm 14 tuổi, cụ tham gia lễ khánh thành Hội Phật Học ở Đà Nẵng, có lúc đăng đàng thổi một mình. Cụ chơi được nhiều loại nhạc cu như: Kèn, sáo (địch), đàn nhị…Năm 17 tuổi, trong một lần đến chơi phục vụ nội thân nhà Vua ở cung An Định, tiếng đàn, tiếng sáo của cụ qua các vở Tam Quốc, lưu Bình - Dương Lễ…đã thu phục được lòng người, chính thức đưa ông đến với đội nhạc Hòa Thanh và gắn bó với đội nhạc cung đình cho đến ngày Bảo Đại thoái vị. Ông cho biết: Đội nhạc Hòa Thanhgồm các nhạc cụ dân tộc như đàn  tam, tỳ, nhị, nguyệt, kèn, sáo và các bộ gõ như trống bảng…chỉ phục vụ nhà vua trong các dịp lễ: Đăng quang, vạn thọ, triệu miếu, chúc tuổi Đức Từ Cung (mẹ vua Bảo Đại)…cụ Cử là người đa tài vì thế dưới thời Bảo Đại, khi văn hóa phương Tây bắt đầu xâm nhập vào nước ta, cụ là người thổi kèn Tây ( Sexsophone, Clarinet, sáo bạc Flute) nên được triều đình rất trọng dụng. Còn cụ Lữ Hữu Thi nổi bật và tài ba với cây đàn nhị và chiếc kèn bóp, tiếng kèn khi réo rắt, ai oán, có lúc lại xập xòa, bay bổng, nghe như bướm lượn trong các ca đoạn Nam Ai, Nam Bình, trong Đăng Đàn Cung. Gia đình cụ còn có mấy đời tự làm lấy các nhạc cụ truyền thống như đàn nhị, kèn bóp, tiếng vang mà dịu không như bây giờ các loại nhạc cụ thường không đạt được chuẩn, tiếng to mà xẵng như cụ tâm sự.

Mấy năm gần đây, nhất là sau khi Nhã nhạc Huế (Nhạc cung đình Việt Nam) được Unesco công nhận là kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại, những người nhạc công cuối cùng của đội nhạc triều Nguyễn lại bận rộn hơn bao giờ hết trong việc giúp nhà Hát Duyệt Thị Đường ( Đại Nội - Huế) phục dựng, bảo tồn các giá trị truyền thống của loại âm nhạc cung đình. Riêng cụ Thi, mặc dù tuổi đã cao nhưng hàng tuần vào các ngày chẵn vẫn nhờ con cháu chở vào nhà Hát truyền nghề cho các diễn viên, nhạc công của nhà Hát Duyệt Thị Đường, thuộc Trung Tâm Bảo Tồn Di Tích Cố Đô Huế. Cụ còn nhớ và biễn diễn thành thạo tới 20 bài nhạc lễ cung đình. Gặp cụ Lữ Hữu Thi, sau khi nghe cụ đàn ca, mới thấy hết ngọn lửa đam mê vẫn còn âm ỉ cháy trong tâm hồn người nhạc công cuối cùng của triều Nguyễn này.

Ông Trương Tuấn Hải, đạo diễn sân khấu, Giám đốc Nhà hát truyền thống cung đình Huế (Nhà hát Duyệt Thị Đường - Đại Nội - Huế) cho biết, cụ Cử, cụ Thi vừa góp công bảo tồn và phục dựng thành công các bài "Thài" như Trầm Hương  (An thầns) - một trong 8 bài nhạc lễ trong lễ tế đàn Nam Giao, trong đó có đoạn ca từ sang trọng và rất khó như: Long nghi cáo bị/ Nhạc chương đại thần/ Tư văn dĩ phước/ Minh đức duy hinh…Hiện Nhà hát truyền thống cung đình Huế đã xây dựng được đội ngũ gồm 90 diễn viên và nhạc công, tổ chức biển diễn liên tục mỗi ngày 4 xuất phục vụ khách tham quan, du lịch. Kết quả đó có sự đóng góp rất lớn của hai người nhạc công cuối cùng trong đội nhạc cung đình triều Nguyễn hiện còn lại trên đất cố đô.

  Quốc Việt