Phỏng vấn Đạo diễn Trương Tuấn Hải

Sau khi đạo diễn thành công vở Tuồng “Chí Sĩ Tần Cao Vân” Đạt Huy Chương Bạc trong hội thi Tuồng và Dân Ca Kịch chuyên nghiệp toàn quốc tại T.P Đà Nẵng tháng 01/2010, và giải B của Hội Nghệ Sĩ SKVN trao tặng tác phẩm nghệ thuật năm 2009. Chúng tôi đã có cuộc gặp với Đạo diễn Trương Tuấn Hải - người đạo diễn vở Tuồng nói trên và cũng là một trong những gương mặt  vừa đạt giải thưởng của Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam.

1.    Là Đạo Diễn vở Tuồng “Chí Sĩ Tần Cao Vân” Đạt giải Huy Chương Bạc trong hội thi Tuồng và Dân Ca Kịch chuyên nghiệp toàn quốc tại T.P Đà Nẵng tháng 01/2010, và giải B của Hội Nghệ Sĩ SKVN trao tặng tác phẩm nghệ thuật năm 2009, tôi vô cùng vui mừng, hạnh phúc vì những nỗ lực của bản thân, một ê kíp sáng tạo và cả một tập thể diễn viên, nhạc công của Nhà Hát đã được hội đồng giám khảo các cấp công nhận một cách xứng đáng.

Cảnh trong vở Tuồng "Chí sĩ Trần Cao Vân"

2.      Những kỹ niệm đáng nhớ trong quá trình dàn dựng Vở Tuồng:
-  Bản thân vừa là quản lý, vừa Đạo Diễn, vừa là diễn viên (Thủ vai phản diện: “Quan Đại Thần” đạt Huy Chương Bạc) do đó trong quá trình dàn dựng có những khó khăn nhất định về mặt thời gian trong điều hành công việc chung và dàn dựng vở diễn.
     -   Mỗi Đạo Diễn điều có một phong cách riêng, với tôi thì khi dàn dựng rất cởi mở, hoà đồng với anh chị em đồng nghiệp, với diễn viên và nhạc công và các thành phần sáng tạo khác. Do đó, đôi lúc một số diễn viên thấy sự cởi mở và tình cảm của tôi nên không nghiêm túc trong luyện tập, thiếu sự tập trung làm ảnh hưởng đến tiến độ cũng như hưng phấn của người Đạo Diễn. Tuy nhiên sau khi tôi dùng phương pháp nhẹ nhàng phân tích, nhận xét, đánh giá, chỉ dẫn… thì hiệu quả tập luyện lại được nhân lên tốt hơn.
     -  Số lượng diễn viên và nhạc công tham gia trong vở diễn là rất lớn, đến 80 người, do đó việc điều phối lực lượng các màn, các cảnh là phải hợp lý, khoa học thì mới đảm bảo có hiệu quả cho vở diễn. Những lúc đông người như thế là dàn dựng rất vất vả, cực nhọc, phải thật sự kiên trì và có phương pháp tốt thì mới làm cho diễn viên nghe theo để đảm bảo đúng với chủ đề tư tưởng của vở diễn mà sân khấu không bị rối.
    -  Với suất diễn đầu tiên của buổi sơ diễn, vấn đề khó nhất là hoá trang và phục trang, vì nhiều diễn viên luôn muốn làm đẹp và mặc đẹp theo sở thích của cá nhân mình, đôi khi người Đạo Diễn không thể quán xuyến hết được, nên có nhiều nhân vật chưa phù hợp với nhân vật trong kịch bản, sau suất diễn đầu tiên nhờ ghi hình lại thì mới phân tích và làm công tác phục trang chuẩn mực được. Để thật sự hoàn thiện cho đúng với mẫu nhân vật và tính cách nhân vật, phục trang, đạo cụ, thiết kế mỹ thuật, âm thanh, ánh sáng…trong một vở Tuồng thì những buổi diễn đầu tiên như thế nầy cũng gặp rất nhiều vất vả và khó khăn. Do đó người Đạo Diễn cần phải quyết đoán, tổng chỉ huy cho các thành phần làm đúng với yêu cầu của Kịch Bản và ý đồ của Đạo Diễn.  
3.  Trong năm tới sẽ không có cuộc hội thi hội diễn nào cho ngành sân khấu về Đạo Diễn, mà chỉ có cuộc liên hoan Tuồng truyền thống tại Bình Định. Trong vòng 5 năm tới lại có một hội diễn chuyên nghiệp Tuồng toàn quốc, thì tôi tin tưởng rằng mình cũng sẽ đoạt giải. Vì Tuồng Huế là một loại hình nghệ thuật Tuồng đặc thù độc đáo, nếu biết khai thác hết những mảng miếng, thủ pháp đặc trưng của vùng miền Như: về âm nhạc, về vũ đạo, về cách hát luyến láy của các làn điệu Tuồng Huế… thì tôi tin rằng sẽ đem đến hội diễn, và góp phần cho hội diễn những điều bất ngờ và phong phú đối với một loại hình nghệ thuật Tuồng Huế mà tưởng chừng như đã dần biến mất theo thời gian trong thời đại ngày nay.
4.   Đề tài Lịch Sử và Truyền Thuyết Dân Gian là sở trường và thế mạnh của tôi.
5.  Tiêu chí của tôi khi dựng vở:
   -  Chọn lựa Kịch Bản:
      Muốn dựng một vở Tuồng hay thì trước hết phải chọn một kịch bản hay., Vì vậy, khi chọn một kịch bản để dàn dựng tôi thường chọn kịch bản lịch sử có nội dung gắn liền với vùng đất Cố Đô Huế, các nhân vật phải là những Danh nhân, người có công lao to lớn trong công cuộc xây dựng đất nước nói chung và vùng đất Thừa Thiên Huế nói riêng.
       Tiếp đến là chọn lựa những nội dung, tình tiết, những sự kiện nổi bật, có tính giáo dục cao và có tính thời sự liên quan đến hơi thở của thời đại.
     -  Chọn lựa Diễn Viên:
         Tất nhiên la khi đã có một kịch bản hay, nhưng nếu dàn diễn viên tồi thì cũng không thể chuyển tải hết được những nội dung mà Đạo Diễn muốn gởi gắm và phản ảnh. Do đó, việc chọn lựa diễn viên để đưa vào các nhân vật trong vở Tuồng thì cũng giống như ta “Dụng Nhân như dụng Mộc” như vậy, phải chọn loại gỗ nào đóng bàn, gỗ nào đóng cửa … cho phù hợp, có như thế thì hiệu quả của vở diễn sẽ được hoàn thiện hơn và sẽ được người xem chấp nhận.
     - Về thủ pháp nghệ thuật:
- Với tôi, sinh ra và lớn lên trên một vùng đất văn hoá di sản phi vật thể, Một vùng đất mà bề dày lịch sử của nền văn hoá Dân Gian và văn hoá Cung Đình đan xen lẫn nhau trải qua hàng ngàn năm. Do đó, Nghệ thuật Tuồng Huế cũng có những đặc thù riêng biệt của một vùng đất Cố Đô. Đặc trưng của Tuồng Huế ta thấy rõ nét nhất là về âm nhạc. Âm nhạc của Tuồng Huế mang âm hưởng của nhạc lễ cung đình.
-      Về vũ đạo Tuồng Huế thì uyển chuyển nhẹ nhàng.
-      Về Cách thể hiện các làn điệu  bài bản Tuồng thì cũng rất đặc biệt, thông qua giọng hát của diễn viên với cách nhả chữ, luyến láy mang âm hưởng chất giọng Huế tạo nên một cách hát nhẹ nhàng, trữ tình, thanh thoát. Có lúc như tỉ tê, có lúc như bay vút lên làm cho người nghe bị cuốn hút bởi giai điệu hay của bài hát, từ đó người nghe dễ cảm nhận nội dung của vở diễn một cách sâu sắc hơn.
    -     Với những đặc trưng như vậy, ngoài ra Nhà Hát Nghệ Thuật Truyền Thống Cung Đình Huế hiện nay đang nắm giữ và phát huy các loại hình nghệ thuật như: Nhã Nhạc (đã được UNESCO công nhận là kiệt tác văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại) Múa Cung Đình và các Lễ Hội Cung Đình, Từ đó, tôi luôn triệt để khai thác những đặc trưng của các loại hình nghệ thuật độc đáo nầy để dùng các thủ pháp đưa vào dàn dựng cho những vở Tuồng của tôi Đạo Diễn.
5.  Theo tôi, để trở thành một Đạo diễn SK tài năng thì có nhiều yếu tố:
- Trước hết là một Đạo Diễn có tâm huyết, có trách nhiệm, có khả năng chuyên môn được tập thể công nhận.
-  Là một Đạo diễn đang công tác ở một đơn vị nghệ thuật, mà đơn vị đó tạo mọi điều kiện thuận lợi cho anh ta được thể hiện tài năng thông qua việc được cho dàn dựng các vở diễn nằm trong kế hoạch dựng vở hàng năm của đơn vị, vì như vậy thì anh ta mới có đất để dụng võ.
     -  Là người Đạo diễn phải thật sự tâm huyết, đầy trách nhiệm, luôn
     tư duy, tìm tòi sáng tạo cho công trình mình đang thực hiện, biết lắng 
     nghe, học hỏi và tranh thủ ý kiến của các Đạo Diễn tiền bối và các thành phần sáng tạo khác. Đó là điều kiện cần, còn điều kiện đủ là phải thông qua các đợt biểu diễn phục vụ công chúng, được công chúng đón nhận, tham gia các đợt hội thi hội diễn SK Tuồng đạt được thành tích thật sự thì mới có thể trở thành một đạo diễn thực thụ chứ chưa nói đến một Đạo Diễn tài năng.
6.  Qua các đợt trao giải thưởng hàng năm của hội NSSKVN trước đây là chưa thực sự đem lại sự khích lệ cho giới văn nghệ sĩ. Lý do là vì điều kiện kinh phí giải thưởng quá hạn chế, thủ tục xem xét các tác phẩm để tặng giải thưởng đang còn đơn giản, địa điểm tổ chức trao giải chưa thật tốt, chưa tạo ra một điểm nhấn quan trọng để quảng bá và giới thiệu cho xã hội hiểu thêm về nghệ thuật sân khấu của nước nhà.
      Đợt trao giải các tác phẩm sân khấu năm 2009 vừa qua của hội NSSKVN tại Khu Triển lãm Vân Hồ là có đổi mới và tiến bộ so với những năm trước đây, tuy nhiên vẫn còn một số bất cập như: Khâu đánh giá chất lượng các tác phẩm chưa được thông báo rộng rãi và công khai, chưa công bố kế hoạch xét duyệt các tác phẩm, chưa công bố thành phần ban giám khảo chấm giải cho các tác phẩm. Địa điểm tổ chức trao giải tại Vân Hồ làm ở tầng 1 M3 vần chưa hợp lý, (có thể trao giải tại một nhà hát nào đó thì hiệu quả sẽ cao hơn). Nếu chú trọng những việc nêu trên thì việc trao giải thưởng các tác phẩm SK hàng năm sẽ có chất lượng hơn và gây được sự chú ý cho xã hội nhiều hơn, từ đó chắc chắn sẽ có tầm ảnh hưởng lớn đối với lực lượng văn nghệ sĩ trên cả nước ./.